Училишните градини – визија и акција за образовна трансформација

Пишува: м-р Гоце Бумбароски, oдделенски наставник во ООУ „Кочо Рацин“ – Прилеп, член на тимот за едукација на „Слоу фуд – Maкедонија“

Живееме во ера во која животот на децата е сведен на постојано седење и слаба физичка активност, ера кога драматично се зголемува телесната тежина кај децата. Училишните градини ја поддржуваат и поттикнуваат здравата исхрана како клучна компонента на здравата физичка благосостојба на децата, што може да помогне на нивниот училиштен и социјален успех. Училишните градини можат да поттикнат здрави навики во исхраната и можат да дејствуваат како одмор на отворено за децата кои растат и се развиваат во урбаните средини.

Бројни се придобивките кои ги добиваме од растенијата, но и од грижата за нив. Градинарството носи многу придобивки за менталното здравје, oд намалување на стресот, изолацијата и депресијата до подобрување на имунолошкиот систем. Секој од нас знае дека растенијата се природните чистачи на воздухот.

Што е училишна градина?

Тоа е природна и жива лабораторија во рамките на училиштето која се состои од земја со мали димензии, обично оградена, во неа земјата е подготвена за сеидба на растенија, зеленчук, мешунки и сл. Оваа градина се користи во текот на образовниот процес за зајакнување на ставовите и вредностите кај учениците кон здрава исхрана, грижа за животната средина и можноста да добијат храна преку свои средства.

Главни карактеристики на училишната градина

 Вклучува експериментирање

Училишната градина им овозможува на учениците директно да доживеат одгледување и садење на растенија и храна во рамките на природните полиња. На овој начин, тие можат да ги усогласат односите помеѓу теоријата и практиката, и учат како што учат.

Експериментацијата им дава на учениците можност да стекнат поголеми вештини за да имаат подобар квалитет на сопствениот, семејниот и заедничкиот живот преку здрава исхрана.

Наставникот има улога на советник

Улогата на наставникот во развојот на училишната градина е клучна за учениците да можат ефективно да учат, бидејќи тие мораат да бидат во можност да генерираат значајни искуства што ги будат мотивацијата и љубопитноста кај учениците.

Тој е одговорен за планирање, организирање и водење на секое искуство во градината, со цел да го олесни разбирањето на теоријата преку нејзино спроведување во пракса.

Наставникот мора да биде сигурен дека, преку училишната градина, учениците навистина ги  разбираат содржините осмислени во училишното планирање, ефикасно воспоставувајќи ги причинско-последичните врски и осигурувајќи се дека учениците правилно го применуваат наученото знаење на час.

Работата е структурирана во помали групи

Активностите во рамките на градината не се спроведуваат индивидуално, туку се структурирани преку формирање на мали групи ученици.

Евалуацијата е квалитативна

Видот на евалуација што им се прави на учениците во рамките на училишната градина е од квалитативен тип, кој што на континуиран и сеопфатен начин се обидува да го измери или процени квалитетот на успешноста на секој ученик во рамките на процесот на учење.

Содржината е структурирана според нивото на разбирање

Училишната градина е дидактички ресурс што се применува во текот на образованието.

Затоа, содржините што се изучуваат преку неа се планираат според различните нивоа на разбирање на учениците.

Можете да интегрирате знаење од различни области

За работата што се спроведува во градината, учениците не треба да применуваат знаење поврзано само со природните науки, туку и со други области како што се лингвистика, математика, физика, општествени науки и др.

Целите на училишните градини се поделени на:

 Цели на практично ниво

• Условите во животната средина на училиштето се подобруваат со создавање на одржлива зеленчукова градина или градина заснована на органски методи.
• Здравите навики се создаваат од подобрувањето во исхраната на децата.
• Заедницата се генерира благодарение на интеграцијата на наставниците, учениците, родителите од напорот и мотивацијата да се спроведе градината.
• Во некои случаи тие служат за создавање приход за училиштето со продажба на собрани производи.

Цели на образовно ниво

• Децата се учат да станат свесни за тоа колку е тешко/вредно да се собираат производи од земјата.
• Се дава вредност на органски и природни производи со хранливи материи и здрави својства.
• Ученикот учи да ја разбира природата и да стане свесен за околината.
• Се генерираат врски на блискост, доверба, дружење, тимска работа.
• Се создава почит кон заедницата, колегите и заеднички напор.
• Им помага на децата да научат да напредуваат во светот.

Како да се подготви училишната градина?

Чекори во процесот на одгледување на училишната градина се следните:

• Градење/креирање на градината
• Достапен пат и заштитни огради
• Подготовка на почвата и обработка на почвата
• Наводнување на земјиштето
• Засадување на семето
• Плевење, прекривка/заштита и додавање компост
• Постојано наводнување по засадувањето, во согласност со специфичните потреби на храната
• Жетва/берба
• Дегустација/вкусување на произведената храна
• Подготвка, варење и чување на храната
• Пакување и означување на спакуваната храна
• Служење или дистрибуција на храната
• Промоција и прослава на настани во градината

Видови  училишни градини

 Почви градини

Тие се училишни градини кои се изградени директно на природна почва, користејќи ја земјата што се наоѓа во нив. Во овој вид градина, наставниците и учениците мора да се осигураат дека типот на земјиште е погоден за одгледување на растенија.

Градини во саксии

Тие се градини кои се изградени во саксии. Овој вид градини обично се јавуваат во урбанизирани простори кои ги немаат потребните природни услови.

 Вертикални градини

Вертикалните градини се идеални кога можностите на училишниот терен се ограничен. Тоа е култура што се развива од вертикална структура на ѕидот.

За да ги направите, треба да инсталирате структура во која ќе поставени контејнери за растенијата што треба да се одгледуваат. Овој вид градини ќе му даде повеќе украсен шмек на училиштето, во зависност од тоа колку растенијата се украсни.

Градина од палети/табли

Табелите/палетите (EPAL) се одлични за градење на училишни градини. Тие имаат одредена висина доколку сакате растенијата да се наоѓаат на поголема висина од земјата.  Одат заедно со корита/саксии со земја.

Традиционални земјоделски градини

Тие се постоечки градини во непосредна близина на училиштето, во кои се спроведува традиционален земјоделски процес, што значи дека нема ограничување за да се користат алатки,хемиски ѓубрива, инсектициди и сл.

Придобивки од училишните градини

Училишната градина како ресурс за учење генерира основни знаења за безбедноста на храната, а исто така генерира низа придобивки за учениците. Некои од овие придобивки се:

1. Развој на моториката

Де­те­то во гра­ди­на­та пре­ме­сту­ва, фа­ќа, ко­па, ја до­пи­ра поч­ва­та, низ ра­це дро­би гру­тки зем­ја, ко­ри­сти ала­ти. Со си­те тие актив­но­сти правил­но се раз­ви­ва мо­то­ри­ка­та кај де­ца­та, бла­го­да­ре­ние на активно­ста во до­маш­на­та или во учи­лиш­на­та гра­ди­на.

2. Стекнување работни навики

Ко­га актив­но­сти­те се исп­ла­ни­ра­ни и кон­тро­ли­ра­ни од стра­на на одго­вор­ни­от на­став­ник за учи­лиш­на­та гра­ди­на, де­те­то мо­же да стек­не мно­гу ко­рис­ни ра­бот­ни на­ви­ки. Мла­ди­те гра­ди­на­ри научуваат де­ка тре­ба да се ра­бо­ти за да се про­из­ве­де, тре­ба да се пра­ви тоа вред­но и по­све­те­но и де­ка без да се ра­бо­ти не мо­же да се про­изведе.

3. Стекнување одговорност

Да се стек­не чув­ство за од­го­вор­ност, зна­чи да сфа­ти­ме де­ка не сме са­ми и де­ка тре­ба да гра­ди­ме чув­стви­те­лен од­нос и гри­жа кон сѐ око­лу нас. Цве­ќе­то не мо­же да се за­ле­ва ко­га ние са­ка­ме, ту­ку то­гаш ко­га тре­ба. Зе­лен­чу­кот тре­ба да се бе­ре то­гаш ко­га ќе со­зрее, но доде­ка да со­зрее ние ре­чи­си се­којд­нев­но тре­ба да се гри­жи­ме за не­го.

4. Добивање практични сознанија за природата и појавите

При­ро­да не е са­мо пред­мет во учи­ли­ште. При­ро­да е мно­гу по­ши­рок по­им. Таа е сѐ што нѐ оп­кру­жу­ва, но и са­ми­те ние сме дел од неа. При­ро­да – тоа сме ние. Споз­на­вај­ќи ги раз­ни­те рас­те­ни­ја во градина­та учи­ме мно­гу. И не учи­ме са­мо за рас­те­ни­ја­та, ту­ку учи­ме и фи­зи­ка и хе­ми­ја и би­о­ло­ги­ја и ма­те­ма­ти­ка на еден пра­кти­чен, при­мен­лив и впе­чат­лив на­чин.

5. Oткривање на растителниот свет

Огро­мен е бро­јот на чле­но­ви­те на рас­ти­тел­ни­от свет. Се­ка­ко, ни најго­ле­ми­те би­о­ло­зи и бо­та­ни­ча­ри не ус­пе­а­ле да ги про­нај­дат и да ги про­у­чат си­те рас­те­ни­ја. Уба­во е да ги истра­жи­ме автох­то­ни­те сорти на на­ше­то ма­ке­дон­ско под­неб­је, да ги откри­е­ме и одгледуваме ста­ри­те сор­ти и со тоа да ги за­чу­ва­ме.

6. Зголемување на еколошката свест

Ин­тен­зив­но­то зем­јо­делс­тво во све­тот најм­но­гу стра­да од климатски­те про­ме­ни и од еко­ло­шки­те ка­та­стро­фи, но исто­вре­ме­но и најм­но­гу при­до­не­су­ва за нив. За­тоа „Слоу фуд“ со про­е­ктот „Училиш­ни гра­ди­ни“ е на­со­чен кон раз­во­јот на ор­ган­ско­то производс­тво, ка­де што се за­чу­ву­ва при­род­но­то кру­же­ње на матери­ја­та во при­ро­да­та.

7. Физички и психоемотивен развој

Ра­бо­та­та во гра­ди­на­та ба­ра фи­зич­ка актив­ност. Со тоа се по­до­бру­ва цир­ку­ла­ци­ја­та, се за­тег­ну­ва­ат му­ску­ли­те на те­ло­то, ко­ски­те зајакнува­ат. Сон­це­то и ве­тре­то нѐ пра­ват по­сил­ни и по­от­пор­ни на на­стин­ки и грип. Гри­жа­та, пак, со­ци­ја­ли­за­ци­ја­та, ко­му­ни­ка­ци­ја­та со рас­те­ни­ја­та и со лу­ѓе­то нѐ пра­ват емо­тив­но зре­ли и ду­хов­но стабилни – не­шта што се мно­гу важ­ни за це­ли­от наш жи­вот.

8. Социјализација

Еду­ка­ци­ја­та пре­ку про­гра­ма­та „Учи­лиш­ни гра­ди­ни“ овоз­мо­жу­ва зголе­ме­но ни­во на со­ци­ја­ли­за­ци­ја, за­тоа што ра­бо­та­та во гра­ди­на­та ба­ра спло­те­ност, за­ед­ниш­тво, ме­ѓу­себ­на по­мош, под­др­шка и разбира­ње. Ко­га тие не­шта ги при­ме­ну­ва­ме и над­вор од гра­ди­на­та, то­гаш ја гле­да­ме важ­но­ста во вос­пи­ту­ва­ње­то што ја овоз­мо­жу­ва таа.

9. Сфаќање на значењето од самостојното производство на храна

Без хра­на не мо­же­ме да жи­ве­е­ме. Ка­ко што е важ­но да се знае да се пи­шу­ва, да се чи­та, ка­ко што се уба­ви ве­шти­ни спор­тот, сликањето, пи­шу­ва­ње­то или пе­е­ње­то, знај­те де­ка мно­гу важ­на живот­на ве­шти­на е уме­е­ње­то са­мо­стој­но да се про­из­ве­де хра­на.

10. Училишните градини – мегдан за креативни идеи

Од са­ми­от по­че­ток на соз­да­ва­ње на гра­ди­на­та, таа прет­ста­ву­ва креа­ти­вен пре­диз­вик. Тре­ба да се нај­де со­од­вет­но ме­сто во училиш­ни­от двор, тре­ба да се ос­мис­ли ка­ко ќе изг­ле­да, да­ли и каква огра­да ќе има, што ќе се са­ди… А отка­ко гра­ди­на­та ќе го добие пр­вич­ни­от лик, по­ле­то на кре­а­тив­но­ста уште по­ве­ќе рас­те.

Работата во градината бара физичка активност, со тоа се подобрува циркулацијата, се затегнуваат мускулите на телото, коските зајакнуваат, сонцето и ветерот нè прават посилни и поотпорни.

Грижата, социјализацијата и комуникацијата со луѓето не прават емотивно зрели и духовно стабилни. Нешто што е многу важно во нашиот живот.