Приказна за еден проклетник кој сѐ уште може нешто да стори

Ви ја споделуваме рецензијата што за книгата „Сѐ уште можам нешто да сторам“ на Фросина Пармаковска на Лектира.мк го објави проф. д-р Весна Мојсова-Чепишевска. Овој роман е еден од финалистите за наградата „Славко Јаневски“, што ќе биде објавена утре на пладне.

Хуманистите на 20. век заради сопствениот комодитет многу често ја заземаа позицијата на неутралност во прашањето што е машкост, а што женскост. Некако овој комодитет станува доминантен и во 21. век, а овој неутрален став се манифестира не само во животот, туку и на полето на самиот текст. Ако се избегнува деликатното прашање за женското писмо и изборот на неутралноста, вели Лиз Иригаре, тогаш ставот секогаш веќе однапред ја имплицира машкоста. Тоа едноставно значи дека самото писмо однапред се сведува на машко и само на машко писмо. Франсоа Лиотар тоа вака го претставува: „Присилен си да бидеш маж од моментот кога ќе почнеш да пишуваш, оти пишувањето е акт на мажественост. Дури и ако пишуваш како жена т.е. женски. (…) Речено е дека женственоста во пишувањето зависи од содржината. Пишувањето е женско на пример кога оперира со заведување, а не со убедување.“За да се заклучи: „Но опозицијата меѓу овие две ефикасности во себе е веројатно машка.“ цитирано според Јасна Котеска од нејзината книга „Македонско женско писмо“ (Скопје: Македонска книга 2002, 2003: 48).

И веднаш се замислувам пред дилемата: Заведува или оперира со убедување романот „Сѐ уште можам нешто да сторам“ од Фросина Пармаковска? Романот кој заедно со оној на Петар Андоновски ја затвори македонската романсиерска 2023 година. Ама, овој роман ја отвори мојата читачка/читателска 2024 година.

Ако машкиот стил се карактеризира како цврст, моќен, јасен, жив, тогаш женскиот е скоро секогаш обременет со атрибиутите: слаб, пастелен, растреперен. Или додека машкиот е објективен, женскиот е субјективен; или едноставно машкиот е универзален, а женскиот е исповеден, нарцистички, невротичен. Дали заради тоа Пармаковска храбро влетува во она свое „Јас“ кое му го позајмува на главниот (машки) лик Иван? И така оној што вели „Јас“ во овој роман, оној што раскажува во првото лице еднина е токму Иван (или во партиите на Ракописот е и Марко). Така овој став на авторката Пармаковска му овозможува на читателот најлесно да се поистовети со ликот. А Иван е внук на магионичар („За некои лудак, за други одметник, мудрец, народен човек, чудак, магионичар, стар татко и сѐ што е и не е во светот во кој би можел да биде“ (2023: 17)), вонбрачен син на својата мајка („… преведувачка од француски на српски и македонски и обратно, со обемен ангажман на тогашната политичка сцена.“ (2023: 21), со брат близнак по име Питер што живее на другата страна на земјината топка (оној кој е „забавувач, пејач, шегобиец, мајстор, готвач и раскажувач“ (2023: 16), сѐ она што не е Иван), со пријателот Марко како брат (неговиот „најблизок несоничар и спијач со немирни соништа“ (2023: 18)). Иван, кој не може да ѝ направи дете на саканата Пина и која му ја остава на својот близнак: „една жена со искршена насмевка која допрва одново ќе треба да учи да ја состави“ (2023: 130). Иван, кој за себе вели: „Јас сум еден човек со седум илјади залудно потрошени денови и проблематично семе кој неизмерно ја љуби својата несреќна сопруга“ (2023: 122). Иван, кој открива дека: „Марко почина во првата вечер по овој наш разговор, вечно лишувајќи ме од неговото присуство кое, ете, очајно го барав за да можам да постојам и да знам дека сум јас.“ (2023: 128, означеното е мое). Иван кој тотално скршен ни кажува: „… тој стана сонце околу кое сите се вртат, а јас сум обвиен во тешкиот кадифен непробоен мрак…“ (2023: 172, означеното е мое).

Прочитајте ја целата рецензија на следниот ЛИНК.

 

Сподели