Граѓанската одговорност и/или граѓанска слобода: Борбата за нашите права

Пасивноста, прифаќањето и послушноста нема да ни го отворат патот кон промена. Демократијата бара активна одговорност, слободна определба и сопствен институционален ангажман

Пишува: м-р Андон Дамовски, социолог

Можеме да ја претпоставиме тензијата помеѓу граѓанската послушност и граѓанскиот бунт. Овој однос може да се нарече: „Граѓанска одговорност“. Знам, зборувањето за граѓанска одговорност и некаква должност е, барем на прв поглед, малку одбивно и непријатно. Без разлика дали го признаваме тоа или не, првобитното разбирање на должноста е поврзано со некоја надворешна принуда или работа, па за кој би можеле да бидат привлечни поимите како должност и одговорност? Но, ајде да си играме со зборови и концепти. Да речеме граѓанска слобода, тогаш сите ќе се воодушевиме и лесно ќе го прифатиме тој термин.

ТЕНЗИЈАТА И БОРБАТА КАКО ОДГОВОРНОСТ

Анализирајќи го овој напнат однос во рамките на граѓанската одговорност, можеме да ја забележиме борбата на овие категории:

Послушност vs. Бунт
Законот vs. Незаконски (можеби морал!)
Минимум vs. Максимум
Должност vs. Слобода

Сега ќе ја земам во преден план десната категорија на поими односно: бунт, максимум, слобода, морал. Во негативно-дегенеративните системи и процеси, овие поими се клучни. Ако нашата општествена ситуација беше обратна и нашиот систем беше ефикасен, тогаш тој ќе се коригира и ќе се подобри, така што нема да треба да се грижиме. Но, како што знаеме, тоа не е така. Со други зборови, не е доволно да бидеме „послушни“ и да ја извршуваме само нашата минимална должност. На тој начин работите нема значително да се променат. И очигледно би сакале многу работи да се сменат на подобро.

СОПСТВЕН АНГАЖМАН

Пасивноста, прифаќањето и послушноста нема да ни го отворат патот кон промена. Демократијата бара активна одговорност, слободна определба и сопствен институционален ангажман. Каков придонес можеме да дадеме за нашата млада и неискусна демократија ако лично и активно не се вклучиме во неа? Ако не се информираме и не учествуваме или поддржуваме одреден број иницијативи, здруженија, друштва и институции?

Мразите политички партии? Добредојдовте во клубот! Најдете алтернатива. Постојат и други канали и начини да дејствувате заедно во корист на вашата околина, вашите луѓе и вашите подлабоки копнежи за посветла иднина.

ФРУСТРАЦИИ, ПРЕНОС НА ГНЕВ И ОДГОВОРНОСТ

Да, малку сме фрустрирани. Работите не се онакви какви што мислиме дека треба да бидат, ниту како што навистина би можеле да бидат ако се потрудиме малку. Затоа, да дадеме сè од себе! Веќе слушам: „Па, не е моја работа да…“. Се согласувам. Тоа не е. Но, можеме да зборуваме за твојата и мојата слобода. Може да зборуваме и за одредена граѓанска совест и одговорност, не се колебам да кажам должности. Бидејќи префрлањето на гнев, одговорност и седење-плачење во бањата не е фантастично решение. Не го канализираме нашето незадоволство и гнев, туку го дифузираме. Нема начин да се искористи таа енергија и тој увид за да се промени – барем малку – нашата реалност. Има мала корист од уништување на структури и системи без да се изгради нешто подобро.

ДОНЕСУВАЊЕ ОДЛУКИ И ЗАЕДНО РАБОТА

Тука е значаен проблемот со одлучувањето.
Нема како да (1) одлучуваш за нешто, а не постојано да го бираш помалото зло.
Нема начин да (2) се организираме за да ги задоволиме нашите повисоки потреби; какви и да се. Од сопствено самореализација до семејство, заедница и повеќе или помалку квалитетно и среќно општество.

Накратко: Што сакаме? Како ќе го постигнеме ова? Ајде да успееме заедно!

Заедно со нашиот проблем со ангажманот, дефинитивно треба да го споменеме и нашиот неуспех да работиме заедно. Сите си замислуваме дека можеме сами и дека тоа е најдобро, дека треба да почнеме од почеток и само да работиме. Честопати го потценуваме или целосно не сме свесни за мултипликативниот ефект на организацијата и специјализацијата. И да не зборуваме колку често брзо се разочаруваме кога нешто пробуваме и започнуваме нешто и сите не игнорираат или брзо нè напуштаат. Ни удира во душа. Ние сме навистина мајстори во тоа! Ние сме мајстори во негацијата, во игнорирањето на работите и луѓето. Ги затвораме очите, ги вртиме главите и, што се однесува до нас, другите повеќе не постојат. За жал! Само да имавме малку повеќе смисла да се обидеме да се договориме нешто овде-онде со другата страна и да не живееме на нашиот остров на светоглед.

Кого го препознаваме и цениме? Кого барем искрено го слушаме? Кого го следиме? Со кого работиме? Мислам дека сите овие прашања се валидни. И тешко е да се одговори на нив.

А нашето раководство? Што да се каже за нив? Кои се нивните резултати?

НАШЕТО (СОПСТВЕНО И ЛИЧНО) ВОДСТВО

Сè поочигледно и очигледно е дека ни недостасуваат модели и идеали. Ги слушаме сите ѕвона и гледаме околу нас дека ни недостасува лидерство! Ќе биде од Заседанието на Асном во 1944 година… но јас би отишол многу порано во историјата, бидејќи она што ни го кажува традицијата за нашето раководство од 1903 година – за познатото Илинденско востание – е, ако ме прашувате мене, велепредавство! Вистински срам. Па, во секој случај, со векови и векови бевме под туѓ јарем, а нашето раководство дури неодамна успеа да го обедини народот и да се избори за слободна и независна држава. Фала богу! Сепак, нашето раководство и нашите елити се далеку од примерно и успешно лидерство. Да почекаме сто години па да судиме.

Накратко анализирајќи го моето разбирање за лидерството, би ги истакнал овие карактеристики: Иницијатива, Знаење, Доверба, Упорност, Визија, Отвореност за соработка, Одговорност, Општо прифаќање/привлечност (т.е. дека другите го препознаваат, следат, копираат тоа лидерство).

Размислувајќи понатаму, односот помеѓу лидерството и идентитетот некако ми се чини дека е клучен. Да, на сопствениот идентитет, индивидуален и социјален. Но, сега да го разгледаме нашиот индивидуален идентитет. Да се замислиме како лидери, барем како водачи на сопствената судбина, нашата слобода и нашиот живот. Каде и како нè води нашиот сопствен идентитет и личност? Сопствени вредности и принципи, сопствени навики и обичаи, сопствени одлуки и истрајност? Да ја погледнеме нашата последна година… Да ги земеме последните пет… Да ги земеме последните десет! Кои се нашите идеали, аспирации и цели?

ИМА РАЗЛИЧНИ ЛИДЕРИ

Секако дека постојат различни типови на лидерство и лидери. Сега е важно да се истакне важноста на препознавањето на вистинското лидерство. Подеднакво важна од прифаќањето на лидерството е одлуката самите да станеме лидери според најдоброто од нашите способности. Во најмала рака, да бидеме свои лидери. Слободни и одговорни за нашите животи и за најблиските. Водете сe себеси и понекогаш ќе ги водите другите. А кога водиш нека те водат затоа што никој не може сè сам. А успехот е можен само со заедничка работа.

Прифатете лидерство! Поддржете го лидерството, повикајте лидерство. Биди она што сакаш да бидеш. И им овозможи на другите да успеат во нивните планови.

Авторот е докторанд на Институтот за социологија, Филозофски факултет, УКИМ

Фото: Pixabay

Сподели