Поезијата е лулка на јазикот

„Лулка“ или  „Сепак се допрва треба да се рече“ е послание на Оливера Ќорвезироска, во името на ПЕН за Светскиот ден на поезијата – 21 Март. Ви го споделуваме посланието во целост. 

Дваесет и први март не ни го поставува Хелдерлиновото прашање „чуму поети во овие скудни“ (и слудни!) времиња, Дваесет и први март ни одговара со благ повев што ги лулка зборовите, прекршувајќи ги најдолгите редови на светот во стихови. Зимата се римува со пролетта, се претура од ведрото на мислата во ведрото на јазикот, вресокот ја дуе мешината на тишината… и иако, „во љубовта и во поезијата сè е речено, сепак сè допрва треба да се рече“ како што ѝ диктираше Блаже Конески на Зузана Топољинска во „Една ситуација и едно лично становиште“, кратко пред да си замине.

Јазикот и поезијата отсекогаш ги поврзувала лулка, поточно, зборот јазик и зборот поезија на чудесен начин ги поврзувал зборот лулка. Зашто јазикот, поезијата и лулката се засебни светови, но и засебни зборови. Световите влегуваат во зборовите низ „високи шимшир порти“ (како што вели Кочо Рацин во „Татунчо“), такви какви што се, но неретко и такви какви што сакаат, или какви што сакаме да бидат. Лулката е токму на средината, подеднакво оддалечена и од јазикот и од поезијата, и од сонот и од јавето, во совршена рамнотежа на паланѕата и на граматиката и на поетиката. Колку што јазикот е лулка на поезијата, толку и поезијата е лулка на јазикот. А лулка, пак, зборот лулка е и именка и глагол. И мирување и движење, и предмет и дејство. Всушност, основната форма на глаголот е лула, но во овој случај е мошне интересно што целосната изоморфност со именката се постигнува со „намалување“, „разнежнување“ на глаголот лула со деминутивната, хипокористична глаголска форма лулка. На именката лулка не ѝ е неопходна повратната форма на глаголот лулка – се лул(к)а, нејзе ù е доволен само членот за искажување на смислата: Лулката лул(к)а. Лулката на јазикот ја лулка поезијата = Лулката на поезијата го лулка јазикот или: Јазикот е лулка на поезијата = Поезијата е лулка на јазикот.

Јазикот е лулка на поезијата исткаена на разбој со црна и црвена чунка преѓа и врзана со праштилото од усучени зборови за древните, исчадени греди на таванот. Оздола земјен под, свежо напрскан и сметен со крупна домашна метла, озгора зографисан свод, посин и побескраен од небесата. Мирис на подисушени дуњи на креденецот, на бардачиња со тенки устинки и на тврди зборови легнати во мека постела од чувства. Камарче во ѕидот со скришен прозорец наместо задно дно. Пердиња од весела, цветна басма со длабоки набори надеж. Мртвата рака на минатото го потегнува праштилото од усучени зборови, скрцкуваат гредите на таванот и лулката (се) лулка. Именката станува глагол без да се промени ниту една буква и тукушто родената песна ги отвора очите. Се радува и јазикот, се радува и поезијата. Зашто секоја тукушто родена песна е и тукушто роден јазик. Песните колку што „земаат“ од јазикот, исто толку и му „даваат“; колку што се хранат од него, исто толку и го хранат.

Поезијата е лулка на јазикот во форма на чун издлабена во дрво или во камен со острите длета на зборовите. Деланки тишина прштат насекаде и паѓаат како созвучја. Пловидба по водите на јавето и на сонот, на минатото и на иднината. Гргнуваат далги-далги „ко куќи, ко ридови“ како што вели Петре М. Андреевски, лулката на јазикот се лулка, лулкајќи ја и поезијата. Именката станува глагол без да се промени ниту една буква и тукушто родената песна запловува кон најдлабокото. На брегот стојат сегашноста и иднината. Сегашноста мавта со својата жива рака, иднината гувее, таа сè уште нема своја рака. Се радува и јазикот, се радува и поезијата.

Освен исткаена и издлабена, лулката може да биде сплетена и од врбови прачки, од солзи, спомени, од љубов и омраза, од „Желание“ на Константин Миладинов, од победа и пораз… од што да е во душата на јазикот или во душата на поезијата. Врбовите прачки ја прават еластична тагата на врбата и ја спровираат низ кој било пејзаж, а јазикот и поезијата имаат тони пејзажи удавени во речните порои и вртлози, во „Дождови(те)“ на Матеја Матевски, или спасени во песните од „Суша, свадба и селидби“ на Радован Павловски, слеани „(…) во тишината“ на Ацо Шопов, во „Две тишини“ на Анте Поповски и успокоени низ „Спокојниот чекор“ на Гане Тодоровски…

Лулката не е лулашка, иако со мал граматички и упад на азбуката, може да биде. Коренот ЛУЛ- со повторување на ликвидот л и темниот затворен вокал У кој поседува подолго траење на вокалот (на луууууулањето!) заеднички го имаат, го делат, и лулката и лулашката, со тоа што во лулашката, по коренот лул- доаѓа А-Ш – главата и опашката на македонската азбука, но и извикот АШ – за нешто што веќе го нема, за ништото! Ако му дадеме предност на извикот, тогаш АШ што го нема во зборот лулка, а го има во зборот лулАШка, станува ништо, изедначувајќи ги лулката и лулашката. Семантички граматиката можеме да ја „поништиме“, суштински можеме да ја подвлечеме, градирајќи ја. Лулашката лула посилно од лулката, лулашката ги фрла јазикот и поезијата во уште поголемо и повисоко непознато, во уште поголеми и подлабоки отстапки отколку што тоа го прави лулката која лула побавно. Затоа и лулашката не им е непознатица ниту на лулката, ниту на поезијата, ниту на јазикот.

Оттаму, лулката на јазикот и на поезијата миговно може да залула пресилно, да стане лулашка, надлетувајќи го јазикот, развејувајќи ја поезијата. Јазичната норма е тлото, таа е стабилност која не им е иманентна на јазикот и на поезијата, особено не на поезијата, зашто двете нешта се живи, отворени и копнежливи по новото, незнајното, по развитокот и различноста, по впечатливоста и автентичноста.

Поезијата отсекогаш го надгледувала претурањето од ведрото на мислата во ведрото на јазикот, за да не се загуби, залудно да не капне, да не се исуши ниедна капка. Задачата на поезијата беше, е, и секогаш ќе биде, да го спаси капнатото, подлижаното, да го најде и да го прибере загубеното, побегнатото на мислата да му го врати на јазикот, и обратното, побегнатото на јазикот да ѝ го врати на мислата. Затоа поезијата е неуморна: сето време, без престан, го чека тој „инцидент“, тоа собитие… сѐ дури самата не стане тоа што го чека: собитие помеѓу мислата и јазикот. Протекувањето на исушената капка го означува врутокот на песната. Одговорот на прашањето: Збира ли јазикот толку колку што може да загуби мислата, а да најде песната е ДА и одново и одново се потврдува во секоја голема песна, сеедно дали на голем или на мал јазик. Зашто постојат само големи и мали песни, не и големи и мали јазици.

Втемелувањето препознатлив поетски идентитет во јазикот-татковина на кој се пее, во македонскиот, значи две нешта истовремено: сигурен чекор на нашинската поетска дарба и решителен лет кон универзалното – сон на секој творец.
Она што е носечко, заедничко и обединувачко за сите зборови и за сите песни е самозададениот императив: да се допишат поетските ноти на големите, светски јазици на стихолинијата на македонскиот јазик. Може ли македонскиот јазик, може ли македонската поезија? Можеле, можат и ќе можат! Со дување поетска дарба и умеење во мешината на македонскиот јазик; се шири и се дуе и тој самиот, осилен со гајдата на претходните опити на „свирачите“ и „играчите“ со сегашен, нов здив…

Ете го тонот што ги поврзува традиционалното и универзалното; некогашното и сегашното; нашето и сечието. Ете го тонот на Дваесет и први март – Светскиот ден на поезијата што и ние овде и сега го одбележуваме.
Нека ни е честита поезијата!

Сподели